Inne

Stenogram a sposób odwzorowania przebiegu rozmowy

Nagrania dźwiękowe i materiały wideo są dziś wykorzystywane w większości przypadków, w których późniejsze odtworzenie całego materiału może być niewygodne albo czasochłonne. W takich sytuacjach znaczenie ma wierne przeniesienie wypowiedzi do postaci tekstowej. Transkrypcja nagrań może obejmować rozmowy, wywiady, posiedzenia, spotkania, wykłady czy materiały zarejestrowane w trakcie pracy.

Samo przepisanie słów nie zawsze jest jednakże prostym celem. Znaczenie mają jakość dźwięku, liczba osób mówiących, sposób wypowiadania się oraz obecność szumów i przerw. Przy nagraniu kilku rozmówców trzebponadto rozpoznać, kto zabiera głos. O ile materiał jest niewyraźny, próba odgadnięcia brakującego fragmentu może prowadzić do zmiany sensu wypowiedzi, dlatego w praktyce całkiem dobrze podkreślić miejsce trudne do ustalenia niż uzupełniać tekst na podstawie przypuszczeń.

Innego podejścia wymaga dokument przeznaczony do zastosowania w postępowaniu. Transkrypcja do sądu powinna przede wszystkim możliwie z dużą dokładnością odzwierciedlać treść źródłowego nagrania, ponieważ nawet z pozoru drobne różnice mogą mieć znaczenie przy ocenie materiału (warto zobaczyć: transkrypcja cennik). Istotne mogą być nie tylko i wyłącznie same słowa, lecz też kolejność wypowiedzi, przerwania, powtórzenia czy momenty, w których uczestnicy mówią jednocześnie. W zależności od celu dokumentu wykorzystuje się różny poziom szczegółowości. Czasem niezbędny jest zapis wypowiedzi wraz z oznaczeniami czasu, a innym razem treść uporządkowany w taki sposób, by łatwiej było odnaleźć określony fragment nagrania. Nie należy ponadto poprawiać wypowiedzi tylko po to, aby brzmiała bardziej literacko. Język mówiony na prawdę bardzo często zawiera niedokończone zdania, powtórzenia i potoczne określenia, które mogą zostać utracone podczas nadmiernej redakcji.

W sytuacji dłuższych materiałów często pojawia się pojęcie stenogram, choćby w praktyce zakres tego określenia bywa różnie rozumiany. Stenogram może być szczegółowym zapisem przebiegu rozmowy albo wydarzenia, z uwzględnieniem kolejności wypowiedzi poszczególnych osób. Przy pracy z takim materiałem ważna staje się konsekwencja w oznaczaniu rozmówców a także zachowanie jednolitego sposobu zapisu przez cały dokument. Problem pojawia się zwłaszcza wtedy, gdy kilka osób wypowiada się jednocześnie, ktoś mówi bardzo cicho lub nagranie zawiera fragmenty o słabej jakości. Wówczas nie wystarczy mechaniczne rozpoznawanie mowy. Niezbędne jest porównywanie niełatwych fragmentów z wcześniejszym i późniejszym kontekstem, a czasami też wielokrotne odsłuchiwanie tego samego miejsca. Nie znaczy to jednak, że niejasny fragment trzeba samemu interpretować. Celem osoby sporządzającej zapis jest możliwie wierne pokazanie materiału, a nie zmienianie jego treści.

Na dokładność zapisu wpływa również sposób przygotowania samego nagrania. Wyraźny dźwięk, niewielka liczba zakłóceń i możliwie czytelny podział głosów ułatwiają późniejszą pracę. Przy materiałach użytych do celów formalnych warto zachować oryginalny plik, ponieważ treść jest zapisem pochodnym i ewentualnie powinien dać się odnieść do źródła. Pomocne bywają oznaczenia czasu, dzięki którym konkretną wypowiedź można szybko porównać z właściwym miejscem nagrania. Znaczenie ma też forma dokumentu: zbyt duża ingerencja redakcyjna może oddalić zapis od rzeczywistego przebiegu rozmowy, jednakże całkowity brak uporządkowania utrudnia użytkowanie z tekstu. Dlatego przy transkrypcji należy za każdym razem uwzględnić rodzaj materiału, jego wykorzystanie a także ograniczenia wynikające z jakości źródła.

Zobacz również: transkrypcja do sądu.